Motum ex Metello consule civicum,

bellique causas, et vitia, et modos,

ludumque Fortunae, gravesque

principum amicitias, et arma

nondum expiatis uncta cruoribus,

periculosae plenum opus aleae,

tractas, et incedis per ignes

suppositos cineri doloso.

Paulum severae Musa Tragoediae

desit theatris: mox, ubi publicas

res ordinaris, grande munus

Cecropio repetes cothurno,

insigne maestis praesidium reis,

et consulenti, Pollio, curiae:

cui laurus aeternos honores

Dalmatico peperit triumpho.

Iam nunc minaci murmure cornuum

perstringis aures: iam litui strepunt:

iam fulgor armorum fugaces

terret equos equitumque vultus.

Audire magnos iam videor duces

non indecoro pulvere sordidos,

et cuncta terrarum subacta,

praeter atrocem animum Catonis.

Iuno, et deorum quisquis amicior

Afris inulta cesserat impotens

tellure, victorum nepotes

retulit inferias Iugurthae.

Quis non Latino sanguine pinguior

campus sepulcris impia proelia

testatur, auditumque Medis

Hesperiae sonitum ruinae?

Qui gurges aut quae flumina lugubris

ignara belli? Quod mare Dauniae

non decoloravere caedes?

Quae caret ora cruore nostro?

Sed ne, relictis, Musa procax, iocis,

Ceae retractes munera neniae:

mecum Dionaeo sub antro

quaere modos leviore plectro.

Nullus argento color est, avaris

abdito terris, inimice lamnae

Crispe Sallusti, nisi temperato

splendeat usu.

Vivet extento Proculeius aevo,

notus in fratres animi paterni:

illum aget penna metuente solvi

fama superstes.

Latius regnes avidum domando

spiritum, quam si Libyam remotis

Gadibus iungas, et uterque Poenus

serviat uni.

Crescit indulgens sibi dirus hydrops,

nec sitim pellit, nisi causa morbi

fugerit venis, et aquosus albo

corpore languor.

Redditum Cyri solio Phraaten

dissidens plebi numero beatorum

eximit Virtus; populumque falsis

dedocet uti

vocibus; regnum et diadema tutum

deferens uni, propriamque laurum,

quisquis ingentes oculo irretorto

spectat acervos.

Aequam memento rebus in arduis

servare mentem, non secus in bonis

ab insolenti temperatam

laetitia, moriture Delli,

seu maestus omni tempore vixeris,

seu te in remoto gramine per dies

festos reclinatus bearis

interiore nota Falerni.

Qua pinus ingens albaque populus

umbram hospitalem consociare amant

ramis, et obliquo laborat

lympha fugax trepidare rivo:

huc vina, et unguenta, et nimium brevis

flores amoenos ferre iube rosae,

dum res et aetas et sororum

fila trium patiuntur atra.

Cedes coemptis saltibus et domo

villaque, flavus quam Tiberis lavit;

cedes, et exstructis in altum

divitiis potietur heres.

Divesne, prisco natus ab Inacho,

nil interest, an pauper et infima

de gente sub divo moreris

victima nil miserantis Orci.

Omnes eodem cogimur: omnium

versatur urna serius ocius

sors exitura et nos in aeternum

exsilium impositura cymbae.

Ne sit ancillae tibi amor pudori,

Xanthia Phoceu! Prius insolentem

serva Briseis niveo colore

movit Achillem.

Movit Aiacem Telamone natum

forma captivae dominum Tecmessae:

arsit Atrides medio in triumpho

virgine rapta,

barbarae postquam cecidere turmae

Thessalo victore, et ademptus Hector

tradidit fessis leviora tolli

Pergama Grais.

Nescias, an te generum beati

Phyllidis flavae decorent parentes:

regium certe genus et Penates

maeret iniquos.

Crede, non illam tibi de scelesta

plebe dilectam; neque sic fidelem,

sic lucro aversam potuisse nasci

matre pudenda.

Brachia et vultum teretesque suras

integer laudo: fuge suspicari,

cuius octavum trepidavit aetas

claudere lustrum.

Nondum subacta ferre iugum valet

cervice, nondum munia comparis

aequare, nec tauri ruentis

in Venerem tolerare pondus.

Circa virentes est animus tuae

campos iuvencae, nunc fluviis gravem

solantis aestum, nunc in udo

ludere cum vitulis salicto

praegestientis. Tolle cupidinem

immitis uvae; iam tibi lividos

distinguet autumnus racemos

purpureo varius colore.

Iam te sequetur; currit enim ferox

aetas, et illi, quos tibi dempserit,

apponet annos: iam proterva

fronte petet Lalage maritum;

dilecta, quantum non Pholoë fugax,

non Chloris, albo sic humero nitens,

ut pura nocturno renidet

luna mari, Gnidiusque Gyges;

quem si puellarum insereres choro,

mire sagaces falleret hospites

discrimen obscurum, solutis

crinibus ambiguoque vultu.

Septimi, Gades aditure mecum, et

Cantabrum indoctum iuga ferre nostra, et

barbaras Syrtes, ubi Maura semper

aestuat unda;

Tibur, Argeo positum colono,

sit meae sedes utinam senectae,

sit modus lasso maris et viarum

militiaeque.

Unde si Parcae prohibent iniquae,

dulce pellitis ovibus Galaesi

flumen et regnata petam Laconi

rura Phalanto.

Ille terrarum mihi praeter omnes

angulus ridet: ubi non Hymetto

mella decedunt, viridique certat

baccha Venafro:

ver ubi longum tepidasque praebet

Iuppiter brumas, et amicus Aulon

fertili Baccho minimum Falernis

invidet uvis.

Ille te mecum locus et beatae

postulant arces; ibi tu calentem

debita sparges lacryma favillam

vatis amici.

O saepe mecum tempus in ultimum

deducte, Bruto militiae duce,

quis te redonavit Quiritem

dis patriis Italoque caelo,

Pompei, meorum prime sodalium?

Cum quo morantem saepe diem mero

fregi, coronatus nitentes

malobathro Syrio capillos.

Tecum Philippos et celerem fugam

sensi, relicta non bene parmula,

cum fracta virtus, et minaces

turpe solum tetigere mento.

Sed me per hostes Mercurius celer

denso paventem sustulit aëre:

te rursus in bellum resorbens

unda fretis tulit aestuosis.

Ergo obligatam redde Iovi dapem;

longaque fessum militia latus

depone sub lauru mea; nec

parce cadis tibi destinatis.

Oblivioso levia Massico

ciboria exple: funde capacibus

unguenta de conchis. Quis udo

deproperare apio coronas

curatve myrto? Quem Venus arbitrum

dicet bibendi? Non ego sanius

bacchabor Edonis: recepto

dulce mihi furere est amico.

Ulla si iuris tibi peierati

poena, Barine, nocuisset umquam,

dente si nigro fieres, vel uno

turpior ungui,

crederem: sed tu simul obligasti

perfidum votis caput, enitescis

pulchrior multo, iuvenumque prodis

publica cura.

Expedit matris cineres opertos

fallere et toto taciturna noctis

signa cum caelo gelidaque divos

morte carentes.

Ridet hoc, inquam, Venus ipsa, rident

simplices Nymphae, ferus et Cupido,

semper ardentes acuens sagittas

cote cruenta.

Adde, quod pubes tibi crescit omnis,

servitus crescit nova; nec priores

impiae tectum dominae relinquunt,

saepe minati.

Te suis matres metuunt iuvencis,

te senes parci, miseraeque nuper

virgines nuptae, tua ne retardet

aura maritos.

Non semper imbres nubibus hispidos

manant in agros, aut mare Caspium

vexant inaequales procellae

usque, nec Armeniis in oris,

amice Valgi, stat glacies iners

menses per omnes, aut Aquilonibus

querceta Gargani laborant,

et foliis viduantur orni:

tu semper urges flebilibus modis

Mysten ademptum; nec tibi Vespero

surgente decedunt amores,

nec rapidum fugiente Solem.

At non ter aevo functus amabilem

ploravit omnes Antilochum senex

annos, nec impubem parentes

Troilon, aut Phrygiae sorores,

flevere semper. Desine mollium

tandem querelarum; et potius nova

cantemus Augusti tropaea

Caesaris, et rigidum Niphaten.

Medumque flumen gentibus additum

victis minores volvere vertices;

intraque praescriptum Gelonos

exiguis equitare campis.

Rectius vives, Licini, neque altum

semper urgendo, neque, dum procellas

cautus horrescis, nimium premendo

litus iniquum.

Auream quisquis mediocritatem

diligit, tutus caret obsoleti

sordibus tecti, caret invidenda

sobrius aula.

Saevius ventis agitatur ingens

pinus, et celsae graviore casu

decidunt turres, feriuntque summos

fulgura montes.

Sperat infestis, metuit secundis

alteram sortem bene praeparatum

pectus. Informes hiemes reducit

Iuppiter; idem

summovet. Non, si male nunc, et olim

sic erit: quondam cithara tacentem

suscitat Musam neque semper arcum

tendit Apollo.

Rebus angustis animosus atque

fortis appare: sapienter idem

contrahes vento nimium secundo

turgida vela.

Quid bellicosus Cantaber et Scythes,

Hirpine Quincti, cogitet, Hadria

divisus obiecto, remittas

quaerere, nec trepides in usum

poscentis aevi pauca. Fugit retro

levis iuventas et decor, arida

pellente lascivos amores

canitie, facilemque somnum.

Non semper idem floribus est honor

vernis; neque uno Luna rubens nitet

vultu. Quid aeternis minorem

consiliis animum fatigas?

Cur non sub alta vel platano vel hac

pinu iacentes sic temere, et rosa

canos odoranti capillos,

dum licet, Assyriaque nardo,

potamus uncti? Dissipat Evius

curas edaces. Quis puer ocius

restinguet ardentis Falerni

pocula praetereunte lympha?

Quis devium scortum eliciet domo

Lyden? Eburna, dic age, cum lyra

maturet, incomptam, Lacaenae

more, comam religata nodo.

Nolis longa ferae bella Numantiae,

nec dirum Hannibalem, nec Siculum mare

Poeno purpureum sanguine, mollibus

aptari citharae modis;

nec saevos Lapithas, et nimium mero

Hylaeum; domitosve Herculea manu

Telluris iuvenes, unde periculum

fulgens contremuit domus

Saturni veteris: tuque pedestribus

dices historiis proelia Caesaris,

Maecenas, melius, ductaque per vias

regum colla minacium.

Me dulcis dominae Musa Licymniae

cantus, me voluit dicere lucidum

fulgentes oculos, et bene mutuis

fidum pectus amoribus:

quam nec ferre pedem dedecuit choris,

nec certare ioco, nec dare brachia

ludentem nitidis virginibus, sacro

Dianae celebris die.

Num tu, quae tenuit dives Achaemenes,

aut pinguis Phrygiae Mygdonias opes

permutare velis crine Licymniae,

plenas aut Arabum domos,

dum flagrantia detorquet ad oscula

cervicem, aut facili saevitia negat,

quae poscente magis gaudeat eripi,

interdum rapere occupat?

Ille et nefasto te posuit die,

quicumque primum, et sacrilega manu

produxit, arbos, in nepotum

perniciem, opprobriumque pagi;

illum et parentis crediderim sui

fregisse cervicem, et penetralia

sparsisse nocturno cruore

hospitis; ille venena Colcha,

et quidquid usquam concipitur nefas,

tractavit, agro qui statuit meo

te triste lignum, te caducum

in domini caput immerentis.

Quid quisque vitet, numquam homini satis

cautum est in horas. Navita Bosporum

Poenus perhorrescit, neque ultra

caeca timet aliunde fata;

miles sagittas et celerem fugam

Parthi; catenas Parthus et Italum

robur: sed improvisa leti

vis rapuit rapietque gentes.

Quam paene fulvae regna Proserpinae

et iudicantem vidimus Aeacum,

sedesque discretas piorum, et

Aeoliis fidibus querentem

Sappho puellis de popularibus;

et te sonantem plenius aureo,

Alcaee, plectro dura navis,

dura fugae mala, dura belli.

Utrumque sacro digna silentio

mirantur umbrae dicere; sed magis

pugnas et exactos tyrannos

densum humeris bibit aure vulgus.

Quid mirum? Ubi illis carminibus stupens

demittit atras bellua centiceps

aures, et intorti capillis

Eumenidum recreantur angues;

quin et Prometheus et Pelopis parens

dulci laborum decipitur sono:

nec curat Orion leones

aut timidos agitare lyncas.

Eheu fugaces, Postume, Postume,

labuntur anni, nec pietas moram

rugis et instanti senectae

adferet indomitaeque morti;

non, si trecenis, quotquot eunt dies,

amice, places inlacrimabilem

Plutona tauris, qui ter amplum

Geryonen Tityonque tristi

compescit unda, scilicet omnibus,

quicumque terrae munere vescimur,

enaviganda, sive reges

sive inopes erimus coloni.

Frustra cruento Marte carebimus,

fractisque rauci fluctibus Hadriae;

frustra per autumnos nocentem

corporibus metuemus Austrum.

Visendus ater flumine languido

Cocytus errans, et Danai genus

infame, damnatusque longi

Sisyphus Aeolides laboris.

Linquenda tellus, et domus, et placens

uxor, neque harum, quas colis, arborum

te, praeter invisas cupressos,

ulla brevem dominum sequetur.

Absumet heres Caecuba dignior

servata centum clavibus, et mero

tinget pavimentum superbis

pontificum potiore coenis.

Iam pauca aratro iugera regiae

moles relinquent: undique latius

extenta visentur Lucrino

stagna lacu; platanusque caelebs

evincet ulmos; tum violaria, et

myrtus, et omnis copia narium,

spargent olivetis odorem,

fertilibus domino priori:

tum spissa ramis laurea fervidos

excludet ictus. Non ita Romuli

praescriptum et intonsi Catonis

auspiciis, veterumque norma.

Privatus illis census erat brevis,

commune magnum: nulla decempedis

metata privatis opacam

porticus excipiebat Arcton:

nec fortuitum spernere cespitem

leges sinebant, oppida publico

sumptu iubentes et deorum

templa novo decorare saxo.

Otium divos rogat in patenti

prensus Aegaeo, simul atra nubes

condidit lunam, neque certa fulgent

sidera nautis:

otium bello furiosa Thrace,

otium Medi pharetra decori,

Grosphe, non gemmis neque purpura ve-

nale, neque auro.

Non enim gazae neque consularis

summovet lictor miseros tumultus

mentis, et curas laqueata circum

tecta volantes.

Vivitur parvo bene, cui paternum

splendet in mensa tenui salinum,

nec leves somnos timor aut cupido

sordidus aufert.

Quid brevi fortes iaculamur aevo

multa? Quid terras alio calentes

sole mutamus patria? Quis exsul

se quoque fugit?

Scandit aeratas vitiosa naves

cura, nec turmas equitum relinquit,

ocior cervis et agente nimbos

ocior Euro.

Laetus in praesens animus, quod ultra est,

oderit curare, et amara lento

temperet risu. Nihil est ab omni

parte beatum.

Abstulit clarum cita mors Achillem;

longa Tithonum minuit senectus:

et mihi forsan, tibi quod negarit,

porriget hora.

Te greges centum Siculaeque circum

mugiunt vaccae; tibi tollit hinnitum

apta quadrigis equa; te bis Afro

murice tinctae

vestiunt lanae: mihi parva rura, et

spiritum Graiae tenuem Camenae

Parca non mendax dedit, et malignum

spernere vulgus.

Cur me querelis exanimas tuis?

Nec dis amicum est nec mihi, te prius

obire, Maecenas, mearum

grande decus columenque rerum.

Ah! Te meae si partem animae rapit

maturior vis, quid moror altera,

nec carus aeque nec superstes

integer? Ille dies utramque

ducet ruinam. Non ego perfidum

dixi sacramentum: ibimus, ibimus,

utcumque praecedes, supremum

carpere iter comites parati.

Me nec Chimaerae spiritus igneae,

nec, si resurgat, centimanus Gyges

divellet umquam: sic potenti

Iustitiae placitumque Parcis.

Seu Libra seu me Scorpius adspicit

formidolosus, pars violentior

natalis horae, seu tyrannus

Hesperiae Capricornus undae;

utrumque nostrum incredibili modo

consentit astrum. Te Iovis impio

tutela Saturno refulgens

eripuit, volucrisque Fati

tardavit alas, cum populus frequens

laetum theatris ter crepuit sonum:

me truncus illapsus cerebro

sustulerat, nisi Faunus ictum

dextra levasset, Mercurialium

custos virorum. Reddere victimas

aedemque votivam memento:

nos humilem feriemus agnam.

Non ebur neque aureum

mea renidet in domo lacunar:

non trabes Hymettiae

premunt columnas ultima recisas

Africa; neque Attali

ignotus heres regiam occupavi;

nec Laconicas mihi

trahunt honestae purpuras clientae;

at fides et ingeni

benigna vena est; pauperemque dives

me petit. Nihil supra

deos lacesso, nec potentem amicum

largiora flagito,

satis beatus unicis Sabinis.

Truditur dies die,

novaeque pergunt interire lunae.

Tu secanda marmora

locas sub ipsum funus, et, sepulcri

immemor, struis domos.

Marisque Baiis obstrepentis urges

summovere litora,

parum locuples continente ripa.

Quid, quod usque proximos

revellis agri terminos, et ultra

limites clientium

salis avarus? Pellitur paternos

in sinu ferens deos

et uxor et vir, sordidosque natos.

Nulla certior tamen,

rapacis Orci fine, destinata

aula divitem manet

herum. Quid ultra tendis? Aequa tellus

pauperi recluditur,

regumque pueris: nec satelles Orci

callidum Promethea

revexit auro captus. Hic superbum

Tantalum atque Tantali

genus coercet; hic levare functum

pauperem laboribus

vocatus atque non vocatus audit.

Bacchum in remotis carmina rupibus

vidi docentem, (credite, posteri,)

nymphasque discentes, et aures

capripedum Satyrorum acutas.

Euoe! Recenti mens trepidat metu,

plenoque Bacchi pectore turbidum

laetatur. Euoe! Parce, Liber!

Parce, gravi metuende thyrso!

Fas pervicaces est mihi Thyiadas,

vinique fontem, lactis et uberes

cantare rivos, atque truncis

lapsa cavis iterare mella:

fas est beatae coniugis additum

stellis honorem, tectaque Penthei

disiecta non leni ruina,

Thracis et exitium Lycurgi.

Tu flectis amnes, tu mare barbarum:

tu separatis uvidus in iugis

nodo coerces viperino

Bistonidum sine fraude crines.

Tu, cum Parentis regna per arduum

cohors Gigantum scanderet impia,

Rhoetum retorsisti leonis

unguibus horribilique mala;

quamquam, choreis aptior et iocis

ludoque dictus, non sat idoneus

pugnae ferebaris; sed idem

pacis eras mediusque belli.

Te vidit insons Cerberus aureo

cornu decorum, leniter atterens

caudam, et recedentis trilingui

ore pedes tetigitque crura.

Non usitata nec tenui ferar

penna biformis per liquidum aethera

vates; neque in terris morabor

longius, invidiaque maior

urbes relinquam. Non ego, pauperum

sanguis parentum, non ego, quem vocas,

dilecte Maecenas, obibo,

nec Stygia cohibebor unda.

Iam iam residunt cruribus asperae

pelles, et album mutor in alitem

superna, nascunturque leves

per digitos humerosque plumae.

Iam Daedaleo ocior Icaro

visam gementis litora Bospori,

Syrtesque Gaetulas, canorus

ales, Hyperboreosque campos.

Me Colchus, et, qui dissimulat metum

Marsae cohortis, Dacus, et ultimi

noscent, Geloni: me peritus

discet Iber Rhodanique potor.

Absint inani funere neniae

luctusque turpes et querimoniae.

Compesce clamorem, ac sepulcri

mitte supervacuos honores.